ഇന്ത്യയിലെ അധഃസ്ഥിതർക്കൊപ്പം നിന്ന ഴാങ്ങ് ദ്രെസിന്റെ പൗരത്വം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ

മറ്റുള്ളവരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ജീവിതം സമർപ്പിച്ച മനുഷ്യരോട് നമ്മുടെ സമൂഹം പെരുമാറുന്ന രീതിയിൽ അങ്ങേയറ്റം അസ്വസ്ഥജനകമായ ചിലതുണ്ട്. പട്ടിണി, ദാരിദ്ര്യം, തൊഴിലില്ലായ്മ, സാധാരണക്കാരായ ഇന്ത്യക്കാരുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പതിറ്റാണ്ടുകളായി പഠിക്കുകയും അവയെ പൊതുചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്ത മനുഷ്യനാണ് ഴാങ്ങ് ദ്രെസ്. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ദരിദ്രരായ പൗരന്മാരോട് ഭരണകൂടത്തിന് ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ടെന്ന് നിരന്തരം ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ജീവിതം ചെലവഴിച്ചത്. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും വാദങ്ങളെയും ഗൗരവത്തോടെ സമീപിക്കുന്നതിനുപകരം ചിലർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗരത്വത്തെയും രാജ്യത്തോടുള്ള കൂറിനെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ ‘വിദേശി’ എന്ന് മുദ്രകുത്തുകയും രാജ്യത്തിനെതിരെ ഗൂഢാലോചന നടത്തുകയാണെന്ന് ആരോപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഴാങ്ങ് ദ്രെസിന് ഈ പെരുമാറ്റം പുതിയൊന്നുമല്ല. അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ പ്രശസ്തനായ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞനായ ദ്രെസ്, ഓരോ ഇന്ത്യക്കാരനും ആശങ്കപ്പെടേണ്ട ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ തേടിയാണ് തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചെലവഴിച്ചത്: വൻതോതിൽ ആഹാരം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു രാജ്യത്ത് എന്തുകൊണ്ട് മനുഷ്യർ പട്ടിണി കിടക്കുന്നു? എന്തുകൊണ്ടാണ് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ സ്ഥിരതയുള്ള തൊഴിൽ കണ്ടെത്താൻ നെട്ടോട്ടമോടുന്നത്? പാവപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങളിലെ കുട്ടികൾക്ക് പോഷകാഹാരത്തിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ഇപ്പോഴും പിന്നാക്കാവസ്ഥ നേരിടേണ്ടി വരുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? ഈ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ മാറ്റാൻ ഭരണകൂടത്തിന് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?

ഇവ ഏതെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയോടുള്ള കൂറിന്റെ ഫലമായി ഉയർന്ന ചോദ്യങ്ങളല്ല. നാം ഏതുതരം രാജ്യമായി മാറാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്നും ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ മുന്നേറാമെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ആഴത്തിൽ അന്വേഷിക്കേണ്ട ചോദ്യങ്ങളാണിവ.

എന്നിരുന്നാലും, ജന്തർ മന്തറിലുണ്ടായ സമീപകാല സംഭവവികാസങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ, വലതുപക്ഷ ടെലിവിഷൻ അവതാരകർ ദ്രെസിനെ വ്യക്തിപരമായി അധിക്ഷേപിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ഇന്ത്യയെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന വിദേശിയായി ചിത്രീകരിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിസ റദ്ദാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. അവർ നടത്തിയ പ്രസ്താവനകൾ ലഭ്യമായ ദൃശ്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കൃത്യമായി വിലയിരുത്തേണ്ടതുണ്ടെങ്കിലും, ഇതിന് പിന്നിലെ വലിയൊരു വൈരുദ്ധ്യം കാണാതിരിക്കാനാകില്ല: രണ്ട് പതിറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം സ്വീകരിച്ച ഒരു മനുഷ്യനോടാണ് ഇവിടെ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശം പോലും ന്യായീകരിക്കാൻ ഇപ്പോഴും ആവശ്യപ്പെടുന്നത്!

2002-ൽ ബി.ജെ.പി നേതൃത്വത്തിലുള്ള എൻ.ഡി.എ സർക്കാർ അധികാരത്തിലിരുന്നപ്പോഴാണ് ഴാങ്ങ് ദ്രെസ് ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നേടിയത്. ബെൽജിയത്തിലാണ് ജനിച്ചതെങ്കിലും 2002 മുതൽ ഴാങ്ങ് ദ്രെസ് ഇന്ത്യൻ പൗരനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗരത്വം ഇന്നും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ട വിഷയമല്ല. ഇവ വസ്തുതകളാണ്; ടെലിവിഷൻ ചർച്ചകളിലെ ബഹളത്തിനിടയിൽ തീരുമാനിക്കപ്പെടേണ്ട കാര്യങ്ങളല്ല. മാധ്യമപ്രവർത്തകരിൽനിന്ന് ഇതിലും മെച്ചപ്പെട്ട വസ്തുതാബോധം സമൂഹം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്.

സുരക്ഷിതമായ അകലത്തിരുന്നല്ല അദ്ദേഹം ദാരിദ്ര്യത്തെ പഠിച്ചത്

ഴാങ്ങ് ദ്രെസിനെ ശ്രദ്ധേയനാക്കുന്നത് അദ്ദേഹം സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രമല്ല. സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തെ അദ്ദേഹം സമീപിച്ച സവിശേഷമായ രീതികൊണ്ടുകൂടിയാണ്.

പലർക്കും സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം എന്നാൽ വളർച്ചാനിരക്കുകളും ഓഹരിവിപണികളും ബജറ്റ് കണക്കുകളും ടെലിവിഷനിൽ കാണിക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ചാർട്ടുകളുമാണ്. എന്നാൽ ദേശീയ പുരോഗതിയെക്കുറിച്ചുള്ള തിളക്കമാർന്ന കണക്കുകളിൽ അപൂർവമായി മാത്രം ഇടംപിടിക്കുന്ന സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിലേക്കാണ് ദ്രെസ് നിരന്തരം ശ്രദ്ധ ക്ഷണിച്ചത്.

ആവശ്യത്തിന് ഭക്ഷണം വാങ്ങാൻ കഴിയാത്ത ഒരു കുടുംബത്തിന് സാമ്പത്തിക വളർച്ച എന്താണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്? ജോലി കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരു ഗ്രാമത്തിന് വികസനം എന്നാൽ എന്താണ്? വിശന്ന വയറുമായി സ്കൂളിലെത്തുകയും ഒന്നും പഠിക്കാതെ മടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്ന കുട്ടികൾക്ക് സ്കൂൾ കൊണ്ട് എന്താണ് പ്രയോജനം?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ലളിതമായി തോന്നാം. എന്നാൽ അവയ്ക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ ഗവേഷണവും ക്ഷമയും പലരും എളുപ്പത്തിൽ അവഗണിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാനുള്ള മനസ്സും ആവശ്യമാണ്.

ദാരിദ്ര്യം, പട്ടിണി, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, ലിംഗസമത്വം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ദ്രെസ് നിരന്തരം ഇടപെട്ടിട്ടുണ്ട്. സാധാരണക്കാരുടെ ക്ഷേമത്തിന് സർക്കാരിനെ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതാക്കാൻ ശ്രമിച്ച പ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായും അദ്ദേഹം സഹകരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ താഴെത്തട്ടിലെ ജീവിതയാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ പൊതുനയരൂപീകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചർച്ചകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സഹായിച്ചു.

ഒരു രാജ്യം സ്വയം സമ്പന്നമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. രാഷ്ട്രീയമായി ചർച്ച ചെയ്യാൻ അസൗകര്യമുള്ളതുകൊണ്ടുമാത്രം വിശപ്പ് അവസാനിക്കുന്നില്ല. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കണക്കുകൾ റിപ്പോർട്ടുകളിൽ ഗംഭീരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ഒരു പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളിയുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുന്നുമില്ല.

ആരെങ്കിലും അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചേ മതിയാകൂ. ആരെങ്കിലും തെളിവുകൾ പരിശോധിച്ചേ തീരൂ. വികസനം ആരുടെ പേരിലാണോ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്, അവരിലേക്ക് അതിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ എത്തണമെന്ന് അധികാരികളെ ആരെങ്കിലും ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കണം. അതായിരുന്നു ദ്രെസിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭാവന.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടപെടലുകൾ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി

ഭക്ഷണാവകാശത്തിനും (Right to Food) ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പിനും വേണ്ടിയുള്ള പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ പ്രമുഖ ഗവേഷകരിലും പൊതുപ്രവർത്തകരിലും ഒരാളായിരുന്നു ദ്രെസ്. പിന്നീട് എം.ജി.എൻ.ആർ.ഇ.ജി.എ (MGNREGA) എന്ന് അറിയപ്പെട്ട, 2005-ലെ ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് നിയമത്തിന് രൂപം നൽകുന്നതിൽ നിർണായകമായ പൊതുചർച്ചകളിൽ അദ്ദേഹം വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണം, പോഷകാഹാരം, പൊതുവിതരണം, അടിസ്ഥാന സേവനങ്ങളുടെ ലഭ്യത എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഈ നയങ്ങളെല്ലാം ഒരാൾ ഒറ്റയ്ക്ക് രൂപപ്പെടുത്തിയതാണെന്ന് ഒരു നിഷ്പക്ഷ നിരീക്ഷകനും അവകാശപ്പെടില്ല. എണ്ണമറ്റ പ്രവർത്തകരും ഗവേഷകരും തൊഴിലാളികളും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ജനപ്രതിനിധികളും അവയുടെ രൂപീകരണത്തിന് സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പട്ടിണി, തൊഴിൽ, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവയുടെ ചോദ്യങ്ങളെ പൊതുചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ ദ്രെസ് വഹിച്ച പങ്കിനെ അവഗണിക്കുന്നത് അത്രതന്നെ അനീതിയായിരിക്കും.

ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങൾക്ക് കൂലിത്തൊഴിൽ നിയമപരമായ അവകാശമാക്കി മാറ്റിയ ഒരു നിയമത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ.

ഒരു നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധന് അത് നടപ്പിലാക്കേണ്ട ഒരു സർക്കാർ പദ്ധതി മാത്രമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ഒരു ഭൂരഹിത തൊഴിലാളിക്ക് അത് ഭക്ഷണത്തിനുള്ള വകയോ കുട്ടിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള പണമോ കടക്കെണിയിൽപ്പെടാതെ പ്രയാസകരമായ ഒരു കാലഘട്ടത്തെ അതിജീവിക്കാനുള്ള ഉപാധിയോ ആണ്.സ്കൂളിലെ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന്റെ കാര്യമെടുക്കുക. ഒരു നയരേഖയിൽ അത് സർക്കാരിന്റെ ചെലവിനമാണ്. എന്നാൽ ഒരുപാവപ്പെട്ട കുടുംബത്തിലെ കുട്ടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അത് സ്കൂളിൽ പോകാനും പോഷകാഹാരം ലഭിക്കാനുമുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്നാണ്.

അതുകൊണ്ടാണ് സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നത്. ഓരോ പദ്ധതിക്ക് പിന്നിലും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ ചെറിയൊരു പിഴവുപോലും താങ്ങാൻ സാമ്പത്തികശേഷിയില്ലാത്ത മനുഷ്യരും അവരുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതപ്രയാസങ്ങളുമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക ചർച്ചകളിൽ ഈ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ ദൃശ്യമാക്കാൻ ദ്രെസിന്റെ ഇടപെടലുകൾ സഹായിച്ചു.

ഇതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പിന്തുണയ്ക്കുന്ന എല്ലാ നയങ്ങളും വിമർശനത്തിന് അതീതമാണെന്ന് അർത്ഥമില്ല. ക്ഷേമപദ്ധതികൾ വിലയിരുത്തപ്പെടണം, പോരായ്മകൾ തുറന്നുകാട്ടപ്പെടണം, പൊതുപണത്തിന്റെ വിനിയോഗത്തിന് കൃത്യമായ കണക്കുണ്ടാകണം. എന്നാൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളോടുള്ള ശരിയായ പ്രതികരണം തെളിവുകൾ പരിശോധിച്ച് മികച്ച പരിഹാരങ്ങൾ നിർദേശിക്കുക എന്നതാണ്. അധിക്ഷേപം സാമ്പത്തികശാസ്ത്രപരമായ വാദമല്ല. ഒരാളുടെ പൗരത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾക്കുള്ള മറുപടിയുമല്ല.

കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തെങ്കിലും ഒറ്റയ്ക്ക് മടങ്ങാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല

2026 ഒക്ടോബർ 10-ന് ജന്തർ മന്തറിലുണ്ടായ സംഭവങ്ങൾ ഈ വിവാദത്തിന് മറ്റൊരു തലം കൂടി നൽകി. വോട്ടർപട്ടികയുടെ പ്രത്യേക തീവ്ര പുനഃപരിശോധനയ്ക്കെതിരായ (SIR) പ്രതിഷേധത്തിനിടെ ഴാങ്ങ് ദ്രെസിനെ മറ്റ് പ്രവർത്തകർക്കൊപ്പം ഡൽഹി പോലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു.

മാധ്യമ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം, പിന്നീട് ദ്രെസിനെയും സഹപ്രവർത്തകരെയും മോചിപ്പിക്കാൻ പോലീസ് തയ്യാറായപ്പോൾ, മറ്റുള്ളവർ കസ്റ്റഡിയിൽ തുടരുന്നിടത്തോളം താൻ മാത്രം പുറത്തുപോകില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു. എല്ലാവരെയും ഒരുമിച്ച് മോചിപ്പിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ, ഏകദേശം 11 മണിക്കൂറിന് ശേഷം എല്ലാവരെയും മോചിപ്പിച്ചു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ തീരുമാനം പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്നു. അവസരം കിട്ടിയപ്പോൾ ദ്രെസിന് ഒറ്റയ്ക്ക് പുറത്തുപോകാമായിരുന്നു. അതിനുപകരം, കൂടുതൽ ദുർബലരായ മനുഷ്യർക്കൊപ്പം നിലകൊള്ളാനാണ് അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചത്. മറ്റുള്ളവർ തടവിൽ കഴിയുമ്പോൾ സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രം മതിയെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതിയില്ല.

അതാണ് ഐക്യദാർഢ്യം. മൈക്രോഫോണിലൂടെ മുഴക്കുന്ന വെറുമൊരു മുദ്രാവാക്യമല്ല അത്. എളുപ്പത്തിൽ പുറത്തുപോകാമായിരുന്ന ഒരു സാഹചര്യത്തിൽ കൈക്കൊണ്ട ഉറച്ച തീരുമാനമാണത്.

ആളുകൾക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രപരമായ നിലപാടുകളോടോ രാഷ്ട്രീയത്തോടോ വിയോജിക്കാം. എന്നാൽ ഈ സംഭവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ മൂല്യങ്ങളുടെ കരുത്ത് ഒരിക്കൽക്കൂടി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു: അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവരോടുള്ള കരുതലും മറ്റൊരാളുടെ ദുരിതം തന്റെ പ്രശ്നമല്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് അവഗണിക്കാതിരിക്കാനുള്ള മനസ്സും.

ഇവിടെ ഒരു വലിയ വൈരുദ്ധ്യമുണ്ട്. ചില നിരീക്ഷകർ ദ്രെസ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇന്ത്യക്കാരനാണോ എന്ന് ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരപ്രയോഗത്തിന് ഇരകളാകാൻ സാധ്യതയുള്ള സഹതടവുകാർക്കുവേണ്ടി നിലകൊള്ളുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. തെളിവുകളുടെയും നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പോലീസ് നടപടി പരിശോധിക്കേണ്ടതുപോലെതന്നെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികളും അവയുടെ യഥാർത്ഥ ഗുണദോഷങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിലയിരുത്തപ്പെടണം.

എന്നുമുതലാണ് വിമർശനം രാജ്യത്തിനെതിരായ കുറ്റകൃത്യമായി മാറിയത്?

ദ്രെസിന് ചുറ്റുമുള്ള വിവാദം ഒരു ടെലിവിഷൻ ചർച്ചയിലെ തർക്കത്തിനപ്പുറം ആശങ്കാജനകമാകുന്നത് ഇവിടെയാണ്.

നമ്മുടെ പൊതുജീവിതത്തിൽ, സർക്കാരിനെ വിമർശിക്കുന്നതിനെ രാജ്യത്തെത്തന്നെ വിമർശിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന പ്രവണത ചില രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർക്കിടയിൽ വർധിച്ചുവരുന്നു. ഒരു നയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വ്യക്തിയെ ശത്രുവായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അസമത്വങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് എന്തോ ഗൂഢലക്ഷ്യമുണ്ടെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു. ആ വ്യക്തി ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്താണ് ജനിച്ചതെങ്കിൽ, എല്ലാ വാദപ്രതിവാദങ്ങളും അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള ആയുധമെന്നപോലെ ആ വസ്തുത ചർച്ചയിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കപ്പെടുന്നു.

ഒരു ഭരണകൂടവും ഒരു രാജ്യവും ഒന്നല്ല. സർക്കാരുകൾ മാറും.രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ അധികാരത്തിൽ വരുകയും പുറത്തുപോകുകയും ചെയ്യും. നയങ്ങൾ വിജയിക്കുകയോ പരാജയപ്പെടുകയോ ചെയ്യാം. എന്നാൽ ഇന്ത്യ അതിന്റെ പൗരന്മാരുടേതാണ്; ഏതെങ്കിലും ഒരു പാർട്ടിയുടെയോ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെയോ സ്വന്തമല്ല.

അധികാരത്തിലിരിക്കുന്നവർക്ക് ചോദ്യങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ഒരു ഇന്ത്യൻ പൗരൻ പൊതുനയങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള തന്റെ അവകാശം അടിയറവയ്ക്കേണ്ടതില്ല. പട്ടിണിയെക്കുറിച്ചോ തൊഴിലില്ലായ്മയെക്കുറിച്ചോ വിവേചനത്തെക്കുറിച്ചോ പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളുടെ പരാജയങ്ങളെക്കുറിച്ചോ നിശ്ശബ്ദത പാലിക്കലല്ല രാജ്യസ്നേഹം.

“നിങ്ങളുടെ വാദം തെറ്റാണ്, ഇതാ അതിനുള്ള തെളിവ്” എന്ന് പറയുന്നതും, “നിങ്ങൾ വിദേശത്ത് ജനിച്ചവനാണ്, അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് സംസാരിക്കാൻ അവകാശമില്ല” എന്ന് പറയുന്നതും തമ്മിൽ അജഗജാന്തരമുണ്ട്. ആദ്യത്തേത് സംവാദമാണ്. രണ്ടാമത്തേത് സംവാദത്തിൽനിന്ന് ഒളിച്ചോടാനുള്ള ശ്രമവും.

ഒരു ഇന്ത്യൻ പൗരനെ വിദേശിയെന്ന് വിളിക്കുന്ന വിചിത്ര രാഷ്ട്രീയം

1959-ൽ ബെൽജിയത്തിൽ ജനിച്ച ഴാങ്ങ് ദ്രെസ് 1979-ലാണ് ഇന്ത്യയിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് 2002-ൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നേടി. പതിറ്റാണ്ടുകളായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവും പ്രവർത്തനങ്ങളും ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രശ്നങ്ങളുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഒരു ടെലിവിഷൻ അവതാരകന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടുകൾ ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം, വിസ റദ്ദാക്കി നാടുകടത്താവുന്ന ഒരു വിദേശ സന്ദർശകനെപ്പോലെ അദ്ദേഹത്തോട് പെരുമാറുന്നതിലെ അസംബന്ധം തുറന്നുകാട്ടാൻ ഈ വസ്തുതകൾ മാത്രം മതിയാകും.

പൗരത്വം എന്നത് ഒരു നിയമപരമായ പദവിയാണ്. അത് ഏതെങ്കിലും പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തോട് കൂറുപ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനുള്ള സർട്ടിഫിക്കറ്റല്ല. ഒരു ഇന്ത്യൻ പൗരന് സർക്കാരിനെ പിന്തുണയ്ക്കാം, എതിർക്കാം, അതിന്റെ നയങ്ങളെ വിമർശിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ നിയമങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ പ്രചാരണം നടത്താം. രാഷ്ട്രീയ മുൻഗണനകൾ ഏതായാലും ഈ തത്ത്വം ഒരുപോലെ ബാധകമാണ്.

ദ്രെസിന്റെ ജന്മസ്ഥലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങളെ അസാധുവാക്കുന്നുണ്ടോ? അത് പട്ടിണിയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ കൃത്യത കുറയ്ക്കുന്നുണ്ടോ? അതോ, ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികളുടെ അനുഭവങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലം പ്രസക്തമാകുന്നുണ്ടോ?

അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഗമനങ്ങൾ തെറ്റാണെങ്കിൽ, ആ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുക. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയനിർദേശങ്ങൾ പ്രായോഗികമല്ലെങ്കിൽ, അതെന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് വിശദീകരിക്കുക. അദ്ദേഹം എന്തെങ്കിലും തെറ്റ് ചെയ്തതിന് തെളിവുണ്ടെങ്കിൽ, അത് ഹാജരാക്കി നിയമനടപടികൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുക. എന്നാൽ ഒരാളുടെ ജന്മസ്ഥലത്തിന് യുക്തിസഹമായ ഒരു വാദത്തിന് പകരമാകാൻ കഴിയില്ല.

2002-ൽ ബി.ജെ.പി നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാർ അധികാരത്തിലിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദ്രെസ് ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നേടിയത് എന്ന വസ്തുത, അദ്ദേഹത്തെ വിദേശിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതിലെ കാപട്യം വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. രാജ്യസ്നേഹത്തെ ഇത്ര ലാഘവത്തോടെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കുന്നവർ വസ്തുതകളുടെ കാര്യത്തിലെങ്കിലും കുറച്ചുകൂടി ശ്രദ്ധ പുലർത്തേണ്ടതുണ്ട്.

ആർ.എസ്.എസും സംശയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും

ദേശീയത, സംസ്കാരം, പൊതുജീവിതം എന്നിവയിൽ ആർ.എസ്.എസിനും വിശാലമായ ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിനും അവരുടേതായ കാഴ്ചപ്പാടുകളുണ്ട്. മറ്റേതൊരു രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തയെയുംപോലെ ആ കാഴ്ചപ്പാടുകളും ചർച്ചയ്ക്കും വിമർശനത്തിനും വിധേയമാകാവുന്നതാണ്.

എന്നാൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വിമർശനം ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ വ്യക്തിപരമായ പ്രസ്താവനകളെയും ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക നിലപാടിനെയും വേർതിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. നേരിട്ടുള്ള ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്ന തെളിവുകളില്ലാതെ, ജന്തർ മന്തറിലുണ്ടായ തർക്കത്തിന് ആർ.എസ്.എസ്. ഉത്തരവിട്ടു എന്നോ ഔദ്യോഗികമായി പിന്തുണച്ചു എന്നോ അവകാശപ്പെടുന്നത് തെറ്റായിരിക്കും. എന്നാൽ ഇതിന് പിന്നിലെ അടിസ്ഥാന വിഷയം പ്രസക്തമായി തുടരുന്നു.

ആരെയെങ്കിലും അപകീർത്തിപ്പെടുത്താൻ വിദേശബന്ധം, രാജ്യദ്രോഹം അല്ലെങ്കിൽ അട്ടിമറി തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുമ്പോഴെല്ലാം, പൊതുജനങ്ങൾ ചില പ്രാഥമിക ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്: ഇതിന് എന്താണ് തെളിവ്? ഏത് നിയമമാണ് ലംഘിക്കപ്പെട്ടത്? ആ വ്യക്തി കൃത്യമായി എന്താണ് പറഞ്ഞത് അല്ലെങ്കിൽ ചെയ്തത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ചർച്ച അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൽനിന്ന് വ്യക്തിയുടെ സ്വത്വത്തിലേക്ക് വഴിമാറുന്നത്?

ക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളോടുള്ള ദ്രെസിന്റെ സമീപനം തെറ്റാണെന്ന് ആരെങ്കിലും വിശ്വസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ ബദൽ മാർഗം അവതരിപ്പിക്കട്ടെ. ദാരിദ്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശകലനം അപൂർണ്ണമാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട ഗവേഷണങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവരട്ടെ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തോട് വിയോജിപ്പുണ്ടെങ്കിൽ, ആ വിയോജിപ്പ് എന്താണെന്ന് വ്യക്തമാക്കട്ടെ.

സാമ്പത്തിക നയത്തെക്കുറിച്ച് യുക്തിസഹമായി വാദിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരുടെ കുറവ് ഇന്ത്യയിലില്ല. ഒരാളുടെ ജന്മദേശത്തെ അധിക്ഷേപിക്കാതെ ഒരു മറുവാദം ഉന്നയിക്കുന്നത് അത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാകരുത്.

ഒരു രാജ്യം വിലയിരുത്തപ്പെടേണ്ടത് പാവപ്പെട്ടവരോടുള്ള സമീപനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ

ദ്രെസിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉയർത്തുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം വളരെ ലളിതമായ ഒന്നാണ്: ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പുരോഗതി നമ്മൾ എങ്ങനെയാണ് അളക്കുന്നത്?

കുതിച്ചുയരുന്ന ജി.ഡി.പി, വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, സാങ്കേതിക നേട്ടങ്ങൾ, അന്താരാഷ്ട്ര സ്വാധീനം എന്നിവ ആഘോഷിച്ചാൽ മാത്രം മതിയോ? ഇവ ദേശീയ വികസനത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട മാനദണ്ഡങ്ങൾ തന്നെയാണ്. എന്നാൽ ഇവയിലൂടെ പുരോഗതിയുടെ പൂർണചിത്രം ലഭിക്കുമോ?

രാജ്യത്തെ കുട്ടികൾക്ക് ആവശ്യത്തിന് പോഷകാഹാരം ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ, പൊതുവിദ്യാലയങ്ങൾ ഗുണമേന്മയുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നുണ്ടോ, ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികൾക്ക് ജോലി കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ, പാവപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ദുരിതത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടാതെ അടിസ്ഥാന സേവനങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് ഒരു രാജ്യം സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ നേട്ടങ്ങളെ ചെറുതാക്കിക്കാണിക്കുന്നില്ല. ഇനിയും എത്രമാത്രം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാനുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ അവ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു.

ആകർഷകമായ ദേശീയ കണക്കുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് നോക്കാനും ആ കണക്കുകളുടെ തിളക്കത്തിനപ്പുറം ദുരിതജീവിതം നയിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ കാണാനും ദ്രെസിന്റെ പ്രവർത്തനം നമ്മോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

വികസനം എന്നാൽ ഒരു രാജ്യം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന സമ്പത്തുമാത്രമല്ലെന്ന് അത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ജനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന അവസരങ്ങളും അവർ അനുഭവിക്കുന്ന സുരക്ഷിതത്വവും അന്തസ്സുംകൂടിയാണ് വികസനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മാനദണ്ഡങ്ങൾ.

അദ്ദേഹം നിർദേശിക്കുന്ന പരിഹാരങ്ങളോട് ഒരാൾക്ക് വിയോജിക്കാം. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയോ സ്വകാര്യ സംരംഭങ്ങളോ അല്ലെങ്കിൽ വ്യത്യസ്തമായ ക്ഷേമനയങ്ങളോ ആണ് ദാരിദ്ര്യം കുറയ്ക്കാൻ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമെന്ന് വിശ്വസിക്കാം. ഇത്തരം വിയോജിപ്പുകൾ തികച്ചും ന്യായമാണ്. എന്നാൽ സംവാദങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടത് ഏതൊക്കെ മാർഗങ്ങളാണ് ഫലപ്രദമാകുക, തെളിവുകൾ എന്താണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്, മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം എങ്ങനെ മെച്ചപ്പെടുത്താം എന്നീ ചോദ്യങ്ങളിലായിരിക്കണം.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമർശകർ ഉത്തരം നൽകേണ്ട യഥാർത്ഥ ചോദ്യം

ഴാങ്ങ്  ദ്രെസ് വിമർശനങ്ങൾക്ക് അതീതനല്ല. ഒരു പൊതുബുദ്ധിജീവിയും അങ്ങനെയല്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കപ്പെടണം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുമാനങ്ങൾ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടണം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയനിർദേശങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടണം.

എന്നാൽ ദാരിദ്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ പതിറ്റാണ്ടുകൾ ചെലവഴിച്ച ഒരു മനുഷ്യന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടുകൾ ചിലർക്ക് അസൗകര്യമുണ്ടാക്കുമ്പോഴെല്ലാം സ്വന്തം പൗരത്വം തെളിയിക്കേണ്ടി വരുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?

വിശപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള തെളിവുകൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ “വിദേശി” എന്ന് അലറിവിളിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ് എളുപ്പമാകുന്നത്? ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേമനയം എന്തുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഒരാളുടെ രാജ്യത്തോടുള്ള കൂറിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? മനുഷ്യരെ പ്രതിഷേധത്തിലേക്ക് നയിച്ച അടിസ്ഥാനപ്രശ്നങ്ങളിൽനിന്ന് നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ തിരിച്ചുവിടാൻ ടെലിവിഷൻ ചർച്ചകളെ അനുവദിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?

ഇന്ത്യയെ സ്നേഹിക്കുന്നതും രാജ്യത്തെ പ്രശ്നങ്ങൾ തുറന്നുസമ്മതിക്കുന്നതും തമ്മിൽ യാതൊരു വൈരുദ്ധ്യവുമില്ല. പൊതുപണം ശരിയായി ചെലവഴിക്കണമെന്നോ സർക്കാർ പദ്ധതികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന ആനുകൂല്യങ്ങൾ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കണമെന്നോ ആവശ്യപ്പെടുന്നതിൽ ഒരു രാജ്യദ്രോഹവുമില്ല. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പാവപ്പെട്ട പൗരന്മാർക്ക് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ലഭിക്കണമെന്ന് ഒരു സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഉറച്ച നിലപാടെടുക്കുന്നതിൽ രാജ്യസ്നേഹമില്ലായ്മയുമില്ല.

ഒരു പ്രത്യേക നയത്തിൽ ദ്രെസിന് തെറ്റുപറ്റിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അത് എവിടെയാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുക. ദാരിദ്ര്യം കുറയ്ക്കാൻ ഇതിലും മികച്ച വഴിയുണ്ടെങ്കിൽ അത് വിശദീകരിക്കുക. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമർശകരുടെ പക്കൽ ശക്തമായ തെളിവുകളുണ്ടെങ്കിൽ അത് പൊതുസമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ വെക്കുക. ഗൗരവമുള്ള ഒരു ജനാധിപത്യം പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത് അങ്ങനെയാണ്.

ദ്രെസിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഈ വിവാദങ്ങൾ, അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ആരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയാണോ ചെലവഴിച്ചത്, ആ മനുഷ്യരെത്തന്നെ മറന്നുപോകാൻ ഇടയാക്കുന്നു എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ വൈരുദ്ധ്യം: പാവപ്പെട്ടവർ, വിശക്കുന്നവർ, ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികൾ, ജനിച്ചുവളർന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ കാരണം അവസരങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന കുട്ടികൾ.

അവർക്ക് ടെലിവിഷനിലെ മറ്റൊരു ബഹളമയമായ ചർച്ചയുടെ ആവശ്യമില്ല. അവർക്ക് വേണ്ടത് കാര്യക്ഷമമായ പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ, നല്ല സ്കൂളുകൾ, ഉറപ്പാക്കപ്പെട്ട പോഷകാഹാരം, അർത്ഥവത്തായ തൊഴിൽ, മെച്ചപ്പെട്ട ഒരു ജീവിതം കെട്ടിപ്പടുക്കാനുള്ള നീതിയുക്തമായ അവസരം എന്നിവയാണ്.

ഇന്ത്യയുടെ പൊതുചർച്ചകളിൽ ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ സജീവമായി നിലനിർത്താൻ ജീൻ   ദ്രെസ് സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒറ്റയ്ക്ക് മോചിതനായി പുറത്തുപോകുന്നതിനുപകരം സഹതടവുകാർക്കൊപ്പം നിലകൊള്ളാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തിന് അടിത്തറയിട്ട ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ ശക്തമായ തെളിവാണ്.

ഒരാളുടെ ജന്മസ്ഥലം അയാൾ എവിടെയാണ് ജനിച്ചതെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. പൗരത്വം അയാളുടെ നിയമപരമായ സ്ഥാനം നിർണയിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ മൂല്യം നിർണയിക്കേണ്ടത് അയാൾ സമൂഹത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്.

ഇന്ത്യക്ക് കൂടുതൽ നീതിയുക്തവും സമൃദ്ധവുമായ ഒരു രാജ്യമാകാൻ കഴിയുമെന്ന് നമ്മൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പാവപ്പെട്ട പൗരന്മാരുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവമേറിയ ചോദ്യങ്ങളെ നമ്മൾ സ്വാഗതം ചെയ്യണം. ആ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നവരെ ശത്രുക്കളായി കാണുകയല്ല വേണ്ടത്.

രാജ്യസ്നേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം നാം എത്ര ഉച്ചത്തിൽ രാജ്യത്തോടുള്ള സ്നേഹം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു എന്നതിലല്ല. രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന ദുരിതങ്ങളെ നേരിടാൻ നാം തയ്യാറാണോ, അവ പരിഹരിക്കാൻ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യുന്നുണ്ടോ എന്നതിലാണ്.